Wspomnienia

Powojenna historia Sętala we wspomnieniach

Henryka Chodkowskiego

kierownika i dyrektora Szkoły Podstawowej w Sętalu

Rok 1945 – rok „wyzwolenia” Sętala

07. 02. 1960

Do roku 1945 mieszkańcy wioski Sętal żyli spokojnie, bez większych zmian, oprócz dużej rekrutacji do wojska. Dopiero ofensywa styczniowa rzuciła na mieszkańców straszny cień grozy. Po przerwaniu frontu armia radziecka posuwała się szybkim marszem w głąb Prus Wschodnich. Panika została powiększona nakazem ewakuacji ludności w kierunku na Dobre Miasto. Atak nastąpił z kierunku południowego, to jest od Olsztyna i w dniach 23 i 24 stycznia 1945 roku Sętal został opanowany przez wojska radzieckie.

W dniach przełamania frontu został zniszczony budynek poczty i kilka budynków mieszkalnych i gospodarczych rolników. Po powrocie z ucieczki przed frontem mieszkańcy żyli w ciężkich warunkach, które pogarszały napady band szabrowników. Bardzo mało było koni i inwentarza żywego – krów, świń i owiec. Pierwszym sołtysem we wsi po wyzwoleniu był Alfons Borchert.

Urząd wójtowski mieścił się w Dywitach. Drugim sołtysem został wybrany August Ruch. Następnym sołtysem został Józef Teschner, który piastował swój urząd od roku 1952.

 

Organizacja życia społecznego

20. 09. 1960

Wkrótce po wyzwoleniu to jest w roku 1946 zorganizowane zostało nauczenie w języku polskim, w budynku, w którym mieściła się szkoła niemiecka. Również w tym roku uruchomiony został urząd poczty, a w roku 1947 został założony sklep spożywczy. W roku 1954 założona została w Sętalu siedziba Gromadzkiej Rady Narodowej, która istniała do roku 1962. W ramach łączenia mniejszych gromad do Dywit zostały włączone wioski: Spręcowo, Sętal i Rozgity, a do Tuławek – wioski: Dąbrówka i Nowe Włóki. Również w roku 1954 powstała w Sętalu Spółdzielnia Produkcyjna, która istniała 2 lata. Spółdzielnia liczyła 6 członków, a przewodniczącym był Robert Okuniewicz. W roku 1958 powstał w Sętalu Ośrodek Zdrowia, w domu Hipplera, który wyjechał do Niemiec. W roku 1960 została założona Ochotnicza Straż Pożarna. Z funduszu gromadzkiego SRN została zbudowana strażnica, a Powiatowa Komenda Straży Pożarnych przydzieliła motopompę i auto strażackie. Również w roku 1960 założona została Wiejska Biblioteka Publiczna oraz uruchomiona została świetlica wiejska zaopatrzona w telewizor i aparat radiowy. W roku 1962 zorganizowany został po raz pierwszy dzieciniec sezonowy. Na jesieni 1960 roku zostało założone światło elektryczne.

 

Wiadomości z przeszłości szkoły

06. 01. 1960

Na podstawie wiadomości uzyskanych od Alfonsa Borcherta, mieszkańca Sętala urodzonego w roku 1893 w Sętalu powiat Olsztyn i do dnia dzisiejszego zamieszkałego w Sętalu.

Część starej szkoły to jest od strony południowej została zbudowana około roku 1870. Budynek gospodarczy to jest: pod jednym dachem chlew, stodoła i składy na węgiel – w roku 1899. Część nowej szkoły to jest: dwie duże, widne klasy, mieszkania dla nauczycieli składające się z dwóch pokoi i kuchni oraz piwnica, zbudowana została w roku 1912.

Szkoła za czasów niemieckich to jest od roku 1870 do 1945 miała 2 nauczycieli i 8 klas. Nauczanie odbywało się w języku niemieckim w 2 grupach. Pięć roczników starszych w jednej grupie i 3 roczniki młodsze w drugiej grupie. Wyniki nauczania w takim systemie uczenia były słabe. Uczniowie przez 8 lat nauczyli się czytać i pisać i zdobili trochę wiadomości z historii, geografii i przyrody.

 

Organizacja szkoły

10. 03. 1960

Po raz pierwszy nauczanie w języku polskim rozpoczęto w roku 1946/1947. Lekcje odbywały się w budynku po dawnej szkole niemieckiej. Pierwszym nauczycielem i zarazem kierownikiem szkoły był Jan Wojciechowski. Dzieci uczęszczały do klasy 2. i 3. z roczników 1932, 1933, 1934, 1935. W następnym roku przybyły klasy 1. i 4. oraz nauczycielka Wiśniewska. Szkoła stała się więc dwuklasówką. W następnych latach przybyły klasy 5., a następnie 6. i taki stan organizacji pozostał do roku szkolnego 1957/1958. W latach po wyzwoleniu była płynność kadr, co nie sprzyjało osiągnięciu dobrych wyników w nauczaniu i wychowaniu oraz brak było stałej opieki nad budynkiem szkolnym.

W ciągu 8 lat w szkole uczyło 10 nauczycieli. Między nimi byli: Kiernicki, Jeziołowicz, Biraga-Jasińska, Śliwińska, Wojnowski, Łęgowski, Raczkowski i Ludwiczak. Wszyscy oni łącznie z Wojciechowskim i Wiśniewską uczyli w latach od 1946 do 1955. Henryk i Zofia Chodkowscy, pozostali w Sętalu na dłuższy czas. W roku szkolnym 1957/1958 po raz pierwszy zorganizowano klasę 7., którą ukończyło 8 uczniów.

 

Z życia szkoły

12. 01. 1962

Rok 1958 był również przełomowym w życiu szkoły. Praca szkoły dorównała do przeciętnego poziomu szkół w powiecie i szkoła zeszła z listy szkół źle pracujących. W roku 1959 szkoła podjęła współzawodnictwo wzywając do akcji wszystkie szkoły podstawowe pow. Olsztyn, w zbiórce na Społeczny Fundusz Budowy Szkół. Jako normę szkoła przyjęła 50 zł rocznie na jednego ucznia, podczas gdy norma powiatowa wynosiła 10 zł na jednego ucznia.

W roku 1960 szkoła Podstawowa w Sętalu otrzymała Dyplom za stan higieny w szkole. W roku 1961 szkoła otrzymała Dyplom z PKO w Olsztynie za dobry stan oszczędności. Również za pracę w kole SFBS, szkoła otrzymała w roku 1961 Dyplom uznania, a w roku 1962 kierownik szkoły otrzymał odznakę „1000-lecia Państwa Polskiego”.

W roku 1961 było prowadzone nauczanie w zakresie siedmiu klas przy dwóch nauczycielach. Klasy 5., 6., i 7. uczyły się równocześnie w jednej sali, co nie mogło wpływać na uzyskanie wysokiego poziomu. Mimo to wszyscy uczniowie 7. klasy otrzymali świadectwa i 60% z nich zdało egzaminy wstępne i uczy się dalej w szkołach zawodowych. Do największych trudności szkoły należy niewłaściwa stosunek niektórych rodziców do sprawy nauczania i wychowania dzieci oraz trudności językowe związane ze strukturą społeczną ludności mieszkających w Sętalu.

 

Rolnictwo i hodowla

15. 02. 1961

Po przejściu wojny (1945 r.) przez tereny Warmii i Mazur rolnictwo podupadło na skutek: braku inwentarza żywnego t.j. koni i krów. Po wyzwoleniu na całą wioskę była tylko jedna krowa. Nie lepiej było i z końmi. Dużo ziemi ornej leżało nieuprawionej, na skutek braku siły pociągowej, brak ludzi do pracy. Sporo gospodarstw było bezpańskich. Podniesienie poziomu rolnictwa nastąpiło w latach od 1958 do 1961. Głównym źródłem dochodu rolników stała się hodowla krów mlecznych. Dobrze gospodarujący rolnicy otrzymywali miesięcznie za mleko od 2000 do 4000 zł.

Od roku 1960 również wielkie znaczenia dla rolników miała hodowla cieliczek i wolców kontraktowanych, za które rolnicy otrzymywali od 6000 do 10000 zł za sztukę. W latach 1958 i późniejszych dobrze stała uprawa okopowych t.j. ziemniaków i brukwi pastewnej. Ceny ziemniaków w ostatnich latach wahały się od 50 do 100 zł za 1 kwintal. Słabiej przedstawiała się uprawa zbóż podstawowych. Pierwsze miejsce w uprawie zajmował owies, drugie żyto. Natomiast niewiele uprawiano pszenicy jarej i jęczmienia. Pszenicy zimowej rolnicy wcale nie uprawiają za wyjątkiem PGR, który w roku 1962 przyjął gospodarstwo po Hermanie i Longim (?). PGR podstawowe gospodarstwo miał w Różnowie.

Założenie Kółka Rolniczego

10. 05. 1965

Na wiosnę 1965 r. odbyło się zebranie organizacyjne Kółka Rolniczego w Sętalu. Inicjatorami założenia Kółka byli członkowie Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego w Sętalu – ob. Józef Teschner– sołtys, ob. Henryk Chodkowski -kierownik szkoły, ob. Leon Urban– komendant Ochotniczej Starzy Pożarnej oraz inni obywatele bezpartyjni – Józef Marcinkowski, Eugeniusz Marcinkowski, Lucjan Banaszek, Mieczysław Bukowski, Jan Jędra i inni. Fundusz Bankowy na rozwój rolnictwa w Sętalu wynosił na rok 1965 – 1,2 mln złotych. Pierwszym prezesem Kółka Rolniczego został ob. Leon Urban, sekretarzem – ob. H Chodkowski, skarbnikiem – ob. J Teschner.

Już w kwietniu 1965 r. zarząd Kółka zakupił ciągnik „Ursus“ 28. z przyczepą i jeden zestaw maszyn i narzędzi do uprawy roli. W okresie letnim zestaw maszyn powiększył się o snopowiązałkę, młocarnię, sortownik, śrutownik.

Uwaga z 1966 r.

W 1966 r. zarząd Kółka zakupił opryskiwacz do zwalczania chwastów. W roku 1965 ciągnik przepracował 720 godzin w pracach polowych i kilkanaście godzin przy transporcie. Czysty dochód – to jest nadwyżka za rok 1965 wyniosła 12700 zł. Działalność Kółka wpłynęła przekonywająco na pozostałych rolników, którzy byli uprzedzeni do zespołowej pracy w rolnictwie.